Ana Sayfa › Blog › Çocuk Gelişimi

Otizmde Erken Belirtiler: Hangi Durumda Değerlendirme İstemeli?

"Adını söylediğimde bakmıyor", "yaşıtları konuşuyor ama o hâlâ tek kelime söylemiyor", "hep aynı oyuncağı aynı şekilde diziyor"... Bu gözlemler ebeveynlerde haklı bir endişe yaratır ve çoğu zaman ilk akla gelen soru şudur: "Otizm olabilir mi?" Bu yazının amacı korkutmak ya da rahatlatmak değil; neye bakılacağını ve hangi durumda uzman değerlendirmesi istemenin anlamlı olduğunu sade bir dille anlatmaktır.

Önce önemli bir not

Aşağıdaki işaretlerin hiçbiri tek başına tanı anlamına gelmez. Her çocuğun gelişim hızı farklıdır; utangaç, geç konuşan ya da rutinlerine düşkün olmak tek başına otizm göstergesi değildir. Otizm spektrum bozukluğu tanısı yalnızca yetkili sağlık kuruluşlarında, çok yönlü bir değerlendirmeyle konur. Danışmanlıkta yapılan şey tanı koymak değil; gelişimi yakından izlemek, ihtiyaç varsa doğru yere yönlendirmek ve aileye bu süreçte eşlik etmektir.

Dikkat çekebilecek erken işaretler

• Sosyal etkileşim: Adına tutarlı biçimde tepki vermeme, göz temasının sınırlı olması, gülümsemeye karşılık vermeme, ilgisini paylaşmak için parmağıyla bir şeyi göstermeme.
• İletişim: 12 ayda agulama ve el sallama gibi jestlerin yokluğu, 16 ayda hiç tek kelime, 24 ayda iki kelimelik anlamlı ifadelerin olmaması; ya da kazanılmış sözcüklerin kaybedilmesi.
• Oyun ve ilgi alanları: Oyuncakları amacına uygun kullanmak yerine dizme, çevirme, sıralama; taklit oyunlarına (bebeği uyutma, telefonla konuşma gibi) ilgi göstermeme; aynı hareketleri ya da sözleri tekrar etme.
• Duyusal tepkiler: Bazı seslere, dokulara ya da ışıklara beklenmedik ölçüde güçlü tepki vermek ya da hiç tepki vermemek.

Bu işaretlerden birkaçı birlikte ve süreklilik gösteriyorsa, "bekleyip görelim" yerine erken değerlendirme istemek her zaman daha iyi bir tercihtir. Erken dönemde alınan destek, çocuğun gelişimini en çok etkileyen faktörlerden biridir.

Değerlendirme süreci nasıl işler?

İlk görüşmede ebeveynlerin gözlemleri ve çocuğun gelişim öyküsü dinlenir; çocuk oyun ortamında gözlemlenir. Gerekli görülürse gelişim tarama araçlarıyla dil, sosyal, motor ve öz bakım alanları yaşa göre incelenir. Bulgular aileyle sade bir dille paylaşılır ve tıbbi tanı değerlendirmesi için gerekiyorsa ilgili uzmana yönlendirme yapılır. Bu adımların hiçbiri aileyi bir "etiket"e hazırlamak için değil, çocuğun neye ihtiyacı olduğunu netleştirmek içindir.

Ailelere gelişimsel destek

Otizm spektrumundaki ya da bu açıdan izlenen çocuklarla yapılan çalışmalarda hedef; sosyal etkileşimi, iletişimi ve davranış düzenlemeyi oyun temelli ve çocuğun ilgi alanlarından yola çıkan yöntemlerle desteklemektir. Ebeveynler sürecin en önemli parçasıdır: evde uygulanabilir küçük stratejiler, günlük rutinlerin içine yerleştirilen etkileşim fırsatları ve ailenin kendi kaygısıyla baş edebilmesi, sürecin verimini belirler. Erken endişeyi ertelemeyin; birlikte bakmak, tek başına beklemekten her zaman daha iyidir.

İlgili hizmetler: Otizm Danışmanlığı · Gelişimsel Değerlendirme · Oyun Danışmanlığı

Uzm. Aile Danışmanı Nilsu Bıkmaz · Çocuk Gelişimci

Karşıyaka/İzmir'de ve online; çocuk, ergen, ebeveyn ve aile danışmanlığı. Hakkımda · Randevu Al